کمیته های فنی متناظر

به منظور سامان‌دهي مشاركت كارشناسان و متخصان صاحب‌نظر در فعاليت‌هاي سازمان ISO ، هيئت فني بر اساس پيشنهاد توجيهي هماهنگ‌كنندگان گروه‌هاي همگن كميته‌هاي فني و با توجه به اولويت‌ها، تشكيل كميته‌هاي فني و برحسب مورد كميته‌هاي فرعي و گروه‌هاي كاري متناظر با كميته‌ها و گروه‌هاي كاري سازمان ISO را تصويب مي‌كند. هيئت فني تركيب اعضاي كميته‌هاي فني/ فرعي و گروه‌هاي كاري را از ميان اعضاي كميته ملي داوطلب مشاركت كه داراي سوابق و تجارب لازم در رابطه با تدوين، به‌كارگيري و نظارت بر اجراي استانداردهاي ملي و بين‌المللي بوده يا تصميمات و فعاليت سازمان متبوع آنان در اجراي اين استانداردها تاثيرگذار بوده يا اجراي استانداردها بر منافع آنها تاثيرگذار است، تصويب مي‌نمايد. تركيب اعضاي كميته‌هاي فني/فرعي بايد به‌صورت متوازن معرف طيف فراگير گروه‌هاي ذينفع و ذيربط كشور به شرح زير بايد:
  • توليدكنندگان
  • توزيع‌كنندگان
  • مصرف‌كنندگان
  • وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌هاي دولتي ذيربط
  • مراكز تحقيقاتي و آزمايشگاهي
  • دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشي عالي
  • تشكل‌هاي تخصصي
  • ارائه‌دهندگان خدمات مهندسي و مشاوره‌اي
  • صاحب‌نظران منفرد
  • مؤسسات ارزيابي انطباق
  • سازمان ملی استاندارد ايران
لازم به توضيح است که بر اساس ماده 4 آيين نامه تشکيل، فعاليت و نظارت بر عملکرد کميته های فنی متناظر اعضای هر یک از گروه های کاری زیر مجموعه كمیته های فنی یا فرعی جمعی از اعضای کمیته ملی می باشند که با توجه به علایق، سوابق و تجارب خود در زمینه فعالیت تخصصی آن گروه کاری به عنوان کارشناسان صاحبنظر یا نمایندگان معرف طیف فراگیر گروه های ذینفع و ذیربط کشور تمایل خود را برای مشارکت در فعالیتهای گروه کاری مورد نظر به صورت کتبی به دبیرخانه كمیته ملی اعلام می نمایند. اعضای تمامی گروههای کاری زیر مجموعه یک كمیته فنی/ فرعی جامعه مشارکت کنندگان در آن كمیته فنی/ فرعی را تشکیل می دهند. ترکیب اعضا و مسئولان گروه های کاری زیر مجموعه كمیته های فنی و فرعی در مرحله ابتدایی انتخابات هنگام برگزاری نشست مؤسس كمیته فنی مربوطه برای شکل گیری ساختارآن تعیین می شود.

کمیته ملي استانداردهای ايزو

كميته ملی استانداردهای ایزو كه تحت نظارت سازمان ملی استاندارد ايران و در چهارچوب قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران فعاليت مي‌كند با اهداف زير تشكيل شده است:
  • تامين منافع كشور از طريق مشاركت در فعاليت‌هاي فني تدوين استانداردهاي بين‌المللي توسط سازمان ISO و سياست‌گذاري‌هاي آن سازمان
  • ترويج استفاده از استانداردهاي بين‌المللي مورد پذيرش در داخل كشور
  • مشاركت در تدوين استانداردهاي ملي منطبق با استانداردهاي بين‌المللي
  • همكاري با ساير سازمان‌هاي بين‌المللي، منطقه‌اي و ملي كه درزمينه تدوين استانداردهاي بين‌المللي ISO مشاركت مي‌كنند.
اركان كميته ملي استانداردهای ايزو عبارت است از: مجمع، شورا، هيئت فني، دبيرخانه و كميته‌هاي فني. ساختار سازمانی اين كميته نيز در شكل زير نشان داده شده است:

عضويت در سازمان جهاني ايزو

سه نوع عضويت در سازمان ISO تعريف شده است:

  • Member: نهادهاي ملي مسئول استاندارد در كشورهاي عضو سازمان ISO مي‌توانند عضو اين سازمان باشند. سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به نمايندگي از كشور ايران عضو ISO است و در 282 كميته فني آن عضو فعال يا ناظر است.
  • Correspondent member: كشورهايي كه نهاد ملي مسئول استاندارد ندارند، مي‌توانند نهادي را به عنوان عضو وابسته معرفي كنند. اعضاي وابسته نمي‌توانند در فعاليت‌هاي تدوين استاندارد مشاركت داشته باشند ولي از فعاليت‌هاي انجام شده مطلع مي‌شوند.
  • Subscriber member: اين نوع عضويت براي كشورهاي با اقتصاد بسيار كوچك پيش‌بيني شده است. مشتركين حق عضويت بسيار ناچيزي پرداخت مي‌كنند و هيچ نوع مشاركتي در فعاليت‌هاي تدوين استانداردهاي بين‌المللي ندارند.
  • Liaison members : علاوه بر اعضاي نامبرده شده كه رسماً در نمودار سازماني، سازمان ISO قرار دارند، تعدادي از سازمانها نيز هستند كه با TCها در ارتباطند اين سازمانها، سازمان های اشتراکی ناميده مي شوند. اين سازمانها، سازمانهاي معتبري هستند كه در عرصه هاي استانداردسازي يا ساير عرصه ها در سطوح مختلف ملي، منطقه اي و بين المللي فعالند. اين ارتباط براي هماهنگ سازي فعاليت ها و كمكهاي متقابل فني، اجرايي و اداري مي باشد. این نوع عضویت، عضويت اشتراکي می باشد که برخی از سازمان های بين المللي که نقش موثری در کار کميته فنی و يا کميته فرعی دارند می توانند به اين صورت عضويت داشته باشند. اين ارتباط می تواند بين کميته های فنی مختلف و يا زير کميته ها نيز باشد. نظیر: BIPM, CIE, EC, IAEA, ICRU, IGU, IMO, ITU, IUPAC, OIML, UNECE, WHO

طبق آخرین آمار ارایه شده، ایزو دارای 110 عضو عادی (من‌الجمله جمهوری اسلامی ایران)، 43 عضو متناظر، و10 عضو اشتراکی است. همچنين لازم به ذکر است که ایزو به منظور تسهیل در تجارت جهانی و انتقال دانش و فناوری، برنامه‌های خاصی را برای کمک به کشورهای در حال توسعه (که بیش از سه چهارم اعضای آن را تشکیل می‌دهند) تدارک دیده است. برای این نوع کشورها، استانداردها منابع مهمی از دانش و تجربه بوده که می‌تواند خلاء ناشی از فقدان تجربه یا منابع لازم برای توسعه را در این کشورها پر کند. از سوی دیگر، از آن‌جا که فرآیند توسعه استاندارد در ایزو «باز» بوده و منعکس‌کننده‌ی نقطه نظرات تمامی ذی‌نفعان (از تمامی بخش‌ها) است، کشورهای در حال توسعه هم می‌توانند در این فرآیند مشارکت فعالانه داشته باشند. برخی از فواید حاصل از مشارکت فعالانه در فرآیند توسعه استاندارد برای این گونه کشورها، به شرح زیر است:

  • اثرگذاری بر محتوای فنی استانداردها با هدف لحاظ کردن نیازهای خاص و ویژه‌ی خود،
  • حصول تجربه در زمینه فعالیت‌های استانداردسازی، با هدف کمک به ایجاد و تقویت زیرساخت‌ها
  • دسترسی سریع و آسان به دانش فنی و اطلاعات

معرفی کمیته فنی فناوری اطلاعات

در اجرای ماده 11 نظامنامه کميته ملی استانداردهای ايزو و با توجه به ماده 7 آيين نامه اجرايي آن به منظور تبيين نحوه تشکيل و فعاليت کميته های فنی متناظر با کميته های فنی سازمان جهانی ايزو، در بهمن ماه سال 1387 با مشارکت دفتر تحقيقات و برنامه ريزی فناوری اطلاعات نهاد رياست جمهوری به عنوان نهاد نظارتی، سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران به عنوان نهاد سياستگذاری کلان در سطح کشور و سازمان نظام صنفی رايانه ای کشور به عنوان بازوی اجرايي و دبيرخانه متمرکز کشوری ستاد هماهنگی توسعه و تکميل ساختار کميته فنی فناوری اطلاعات ( کميته ملی متناظر با ISO/IEC JTC1) با فعاليت خود را آغاز نمود.
ماموريت اين ستاد ايجاد ساختار کميته متناظر JTC1 و تکميل آن بر اساس آيين نامه و نظامنامه مدون با اعمال اصلاحات لازم در ساختار موجود تعريف شده بود. سازمان نظام صنفی رايانه ای کشور نيز به لحاظ پوشش طيف وسيع ذينفعان موضوع استاندارد در حوزه فناوری اطلاعات، به عنوان بازوی اجرايي ستاد مذکور انتخاب گرديد. ستاد هماهنگی توسعه و تکميل ساختار کميته فنی فناوری اطلاعات پس از حدود 10 ماه فعاليت و برگزاری بيش از 22 نشست تخصصی و بالغ بر 500 نفر ساعت فعاليت کارشناسی مقدمات تشکيل کميته فنی فناوری به عنوان يکی از 61 کميته فنی متناظر سازمان جهانی ايزو که در سازمان ملی استاندارد ايران شکل گرفته اند، فعاليت خود را با برگزاری انتخابات به صورت الکترونيکی از سال 1388 آغاز نمود. تجربه ثبت الکترونيکی درخواست های متقاضيان عضويت در کميته فنی فناوری اطلاعات و همچنين امکان مشارکت در انتخابات پذيرش مسئوليت در ساختار اجرايي اين کميته به صورت الکترونيکی، ضمن اينکه به عنوان يک تجربه موفق در سازمان ملی استاندارد مورد توجه قرار گرفته است، فرصتی را نيز فراهم نموده تا علاقمندان از استان های مختلف کشور در اين کميته مشارکت نمايند. بر اين اساس هم اکنون مشارکت علاقمندان در کميته فنی فناوری اطلاعات از 25 استان کشور می باشد. با گذشت 4 سال از شروع فعاليت اين کميته و با برگزاری دومين دوره انتخاب هيات رئيسه در سال 1392 دور جديد فعاليت های کميته فنی فناوری اطلاعات شکل گرفته و در راستای ماموريت اصلی خود يعنی مشارکت در تدوين استانداردهای بين المللی با تکيه بر ظرفيت و توان کارشناسی نيروی انسانی فعال حوزه فناوری اطلاعات کشور نسبت به تدوين اهداف و ارائه برنامه عملياتی و پيشبرد آن اهتمام نموده است.

سازمان ملي استاندارد ايران

سازمان ملی استاندارد ايران، به موجب بند یک مادۀ 3 قانون اصلاح قوانین و مقررات سازمان ملی استاندارد ايران، مصوب بهمن ماه 1371 تنها مرجع رسمی کشور است که وظیفه تعیین، تدوین و نشر استانداردهای ملی (رسمی) ایران را به عهده دارد.
تدوین استاندارد در حوزه‌های مختلف در کمیسیونهای فنی مرکب از کارشناسان مؤسسه، صاحبنظران مراکز و مؤسسات علمی، پژوهشی، تولیدی و اقتصادی آگاه و مرتبط انجام می‌شود و کوششی همگام با مصالح ملی و با توجه به شرایط تولیدی، فناوری و تجاری است که از مشارکت آگاهانه و منصفانۀ صاحبان حق و نفع، شامل تولیدکنندگان، مصرف‌‌کنندگان، صادرکنندگان و واردکنندگان، مراکز علمی و تخصصی، نهادها، سازمانهای دولتی و غیردولتی حاصل می‌شود. پیش‌نویس استانداردهای ملی ایران برای نظرخواهی به مراجع ذینفع و اعضای کمیسیونهای فنی مربوط ارسال می‌‌شود و پس از دریافت نظرها و پیشنهادها در کمیتۀ ملی مرتبط با آن رشته طرح و در صورت تصویب به عنوان استاندارد ملی (رسمی) ایران چاپ و منتشر می‌شود.
پیش‌نویس استانداردهایی که مؤسسات و سازمانهای علاقه‌‌مند و ذیصلاح نیز با رعایت ضوابط تعیین شده تهیه می‌کنند درکمیتۀ ملی طرح و بررسی و درصورت تصویب، به عنوان استاندارد ملی ایران چاپ و منتشر می‌شود. بدین ترتیب، استانداردهایی ملی تلقی می‌شود که بر اساس مفاد نوشته شده در استاندارد ملی ایران شمارۀ 5 تدوین و در کمیتۀ ملی استاندارد مربوط که مؤسسه استاندارد تشکیل می‌‌دهد به تصویب رسیده باشد.
سازمان ملی استاندارد ايران از اعضای اصلی سازمان بین‌‌المللی استاندارد (ISO)، کمیسیون بین‌‌المللی الکتروتکنیک (IEC) و سازمان بین‌‌المللی اندازه شناسی قانونی (OIML) است و به عنوان تنها رابط کمیسیون کدکس غذایی (CAC) در کشور فعالیت می‌کند. در تدوین استانداردهای ملی ایران ضمن توجه به شرایط کلی و نیازمندیهای خاص کشور، از آخرین پیشرفتهای علمی، فنی و صنعتی جهان و استانداردهای بین‌‌المللی بهره‌‌گیری می‌‌شود.
سازمان ملی استاندارد ايران می‌تواند با رعایت موازین پیش‌بینی شده در قانون، برای حمایت از مصرف‌کنندگان، حفظ سلامت و ایمنی فردی و عمومی، حصول اطمینان از کیفیت محصولات و ملاحظات زیست‌محیطی و اقتصادی، اجرای بعضی از استانداردهای ملی ایران را برای محصولات تولیدی داخل کشور و / یا اقلام وارداتی، با تصویب شورای عالی استاندارد، اجباری نماید. مؤسسه می‌تواند به منظور حفظ بازارهای بین‌المللی برای محصولات کشور، اجرای استاندارد کالاهای صادراتی و درجه بندی آن را اجباری نماید. همچنین برای اطمینان بخشیدن به استفاده‌کنندگان از خدمات سازمانها و مؤسسات فعال در زمینۀ مشاوره، آموزش، بازرسی، ممیزی و صدورگواهی سیستم‌های مدیریت کیفیت و مدیریت زیست محیطی، آزمایشگاه‌ها و مراکز کالیبراسیون (واسنجی) وسایل سنجش، مؤسسۀ استاندارد این گونه سازمان‌ها و مؤسسات را بر اساس ضوابط نظام تأیید صلاحیت ایران ارزیابی می‌کند و در صورت احراز شرایط لازم، گواهینامۀ تأیید صلاحیت به آنها اعطا و بر عملکرد آنها نظارت می‌کند. ترویج دستگاه بین‌المللی یکاها، کالیبراسیون (واسنجی) وسایل سنجش، تعیین عیار فلزات گرانبها و انجام تحقیقات کاربردی برای ارتقای سطح استانداردهای ملی ایران از دیگر وظایف این مؤسسه است.